Işıkveren santrali "Enerji müzesi" olsun
Uzun süren mücadele sonunda yıkımdan kurtarılarak kültür varlığı olarak tescillenen tarihi Işıkveren Santrali'nin 'Enerji müzesi' olması isteniyor.
Ülkenin artan enerji gereksinimi karşılamak amacıyla, Zonguldak kömür havzasında üretilen ticari niteliği olmayan düşük kalorili kömürlerden elektrik elde etmek amacıyla projelendirilen Işıkveren (ÇATES A) Santrali, Türkiye’nin Silahtarağa’dan sonra ikinci, cumhuriyet döneminin ise ilk termik santrali olarak, 27 Kasım 1948’de açıldı. Toplam 64.500 Kwh gibi o zaman göre çok büyük kapasiteye sahip santral, başta İstanbul, Kocaeli ve Sakarya olmak üzere, Batı Karadeniz ve Marmara bölgelerinin enerji ihtiyacını karşıladı. Ülkenin sanayileşmesi kadar, enterkonnekte sisteminin kurulmasına da katkı sunan santral, 1991’de ekonomik ömrünü tamamladığı gerekçesiyle kapatıldı.
MAKİNE AKSAMI HURDA FİYATINA SATILDI, BİNASI ÇÜRÜMEYE TERK EDİLDİ
İçindeki makine aksamı hurda fiyatına satılan santralin binası o tarihten beri kaderine terk edildi. Zonguldak Kültür ve Eğitim Vakfı (ZOKEV) tarafından kültür varlığı olarak tescil edilip koruma altına alınması için başlattığı çalışmalar, Prof. Dr. Hakan Kutoğlu’nun Zonguldak Kent Konseyi başkanı olduğu zamanda yaptığı girişimle sonuç verdi ve tarihi santral “endüstri mirası” olarak tescillendi.
BİLİM, TARİH, İKLİM İÇİN YENİDEN IŞIK VERSİN
Buranın ülkenin enerji müzesi olması için de çaba harcayan Prof. Kutoğlu, bu maksatla, Change.org üzerinden bir imza kampanyası da başlattı. “Zonguldak’ın Endüstri Mirası ÇATES A bilim, tarih, iklim için yeniden ışık versin!” diyerek çağrıda bulunan Kutoğlu, “Türkiye Endüstri tarihinin ‘anıt eserlerinden’ biri olan ÇATES A (Işıkveren) binasına sahip çıkıp Enerji Müzesi haline getirmesini milletimiz adına talep ediyoruz. Zonguldak’ta yer alan Çatalağzı Termik Santrali (ÇATES A) Türkiye'de Cumhuriyet döneminde inşa edilmiş ilk termik santraldir. Tarihi değeri olan ve endüstri mirası niteliğinde bir yapı olarak koruma altına alınmalı, restore edilerek Enerji Müzesi olarak yeniden işlevlendirilmelidir.” dedi.
ÖNEMLİ BİR TARİHİ DEĞERİ GÜNÜMÜZE AKTARACAK BİR SİMGE
Tarihi Çatalağzı Termik Santrali’nin Elektrik Mühendisler Odasının "Türkiye'de Elektrik Enerjisi Gelişiminin Kısa Tarihçesi" raporunda adı geçen tek termik santral olduğunu da söyleyen Kutoğlu, “Çünkü1948 yılında Türkiye'nin Endüstri Devrimi'nin başladığı Zonguldak'ta kurulan bu santralden İstanbul'a elektrik bağlanarak Türkiye'nin ilk enterkonnekte elektrik şebekesi başlatılmış oldu.
Kuruluş hikâyesi, döneminde ilk olması, yapı özellikleri, Türkiye’nin endüstrileşme sürecinde önemli bir tarihi değeri, günümüze aktaracak bir simge olması sebepleriyle, endüstriyel miras niteliğinde olan ÇATES A binası, şimdilerde çürümeye terk edilmiştir. Oysa Zonguldak ve Türkiye için ÇATES A binası Zonguldak’ın jeolojik, doğal, kültürel ve endüstriyel miras değerlerinin korunarak geliştirilmesi anlamında; endüstrileşme sürecinin tarihi, elektrik enerjisinin tarihi ve gelişimine dair önemli bir tarihsel simge olarak toplumsal belleğin devamlılığını sağlayacak bir değerdedir.” dedi.
ÇAĞIMIZIN GERÇEĞİ OLAN İKLİM KRİZİNİ DE KAPSAMALI
Kutoğlu kampanya çağrısını, “İklim krizinin anlatıldığı bir 'Enerji Müzesi' mümkün! Bu anlamda enerji müzesi niteliği sağlanmalı ve aynı zamanda çağımızın gerçeği olan iklim krizini de kapsayacak ve eğitici-öğretici fonksiyonları da içinde barındıracak şekilde düzenleme yapılmalıdır.” diyerek tamamladı.
ZONGULDAK, HİKÂYESİNİ, ENDÜSTRİ YAPILARI İLE ANLATIR
Konuyla ilgi değerlendirmede bulunan TMMOB Mimarlar Odası Zonguldak Temsilcisi Ece Bakioğlu, “Kent belleğinin saklı kalmasına büyük katkı sağlayan en büyük parametrelerden birisi de mimari yapılardır. Bu yapılar sayesinde geçmişi ile bir arada yaşayabilen kent bir kimlik kazanır. Zonguldak kenti de sivil ya da kamusal mimarlık örnekleri ile değil endüstri yapıları ile hikâyesini anlatır, bu anlamda Türkiye’deki nadir şehirlerdendir.” dedi.
KENTSEL HAFIZAYI GÜÇLENDİRMEK, O BÖLGENİN MİMARİSİNİ KORUMAKLA BAŞLAR
Bakioğlu açıklamalarını, “Söz konusu yapılar bir dönemi yansıtan ve Türkiye’nin sanayileşme adımlarının atıldığı değerli endüstriyel miras ögeleridir Cumhuriyetin en önemli endüstriyel miraslarından biri olan Çatalağzı Termik Santrali yıllardır atıl durumdadır. Oysa kentsel hafızayı güçlendirmek, o bölgenin mimarisini korumakla başlayacaktır. Fakat ne yazık ki Zonguldak’ta, şehrin var oluş nedeni olan sanayi ve kömüre ait kentsel hafıza gün geçtikçe yitirilmektedir. Fiziksel ve sosyolojik oluşumda ciddi etkileri olan fabrikalar, santraller, işletmeler, maden ocakları, onlara ait idari yapılar ve lojmanlar yok olmaktadır. ÇATES de bu yok oluşun örneklerinden biridir.” şeklindeki ifadelerle sürdürdü.
ENDÜSTRİ MİRASINI TURİZME KAZANDIRMAK İÇİN DE ÖNEMLİ BİR ATILIM OLACAKTIR
Bakioğlu açıklamalarını, “Mimarlar olarak Türkiye’nin endüstri mirasına sahip çıkmak ve onları yaşatmak adına yapılacak olan her türlü girişime, projeye, öneriye açığız. Işıkveren Santrali’nin bir enerji müzesi olarak gelecek nesillere aktarılmasını önemli buluyoruz. Artık kullanım özelliğini yitirmiş, gün geçtikçe yok olan bu santral yapısının yeniden doğru işlevler ile topluma kazandırılması kentsel hafızayı güçlendirmek, kentin mimari kültürünü korumak ve endüstri mirasını turizme kazandırmak için önemli bir atılım olacaktır.” diyerek tamamladı.
TÜRKİYE’NİN ZONGULDAK’A ÇOK BORCU VAR
Zonguldak Kültür ve Eğitim Vakfı Kürşat Coşgun da kampanyaya destek vererek, “Işıkveren Santrali’nin kültür varlığı olarak tescil edilmesi için ZOKEV olarak çok çaba sarf ettik. Şimdi bir endüstri mirası olarak koruma altında olan yapıya enerji ve iklim müzesi olarak işlev kazandırılmasını çok önemli buluyoruz. Bunun maliyetinin ne olacağı düşünülmemeli bile. Bu memleket, ülkesini kalkındırmak, enerjisini temin etmek için 5 binden fazla evladını yerin altında şehit verdi. Bugünkü sanayileşmiş Türkiye’nin, kendini var eden Zonguldak’a çok borcu var. Bu proje aynı zamanda bu borcun ödenmesi için atılacak bir adım sayılmalıdır.” dedi.
HERKESİ KAMPANYAYA DESTEK VERMEYE ÇAĞIRIYORUM
Zonguldak Çevre Koruma Derneği Başkanı Ahmet Öztürk ise, “Işıkveren Santrali’nin bir sanayi ve iklim müzesi olması fikrini yürekten destekliyorum. Fosil yakıtların iklime olan etkisinin henüz bilinemediği zamanlarda kurulan o santral, aynı zamanda iklim krizine karşı üretilecek çözümlerin tartışıldığı bir merkez de yapılmalıdır. Bence tüm termik santraller müzelere dönüştürülmelidir. Herkesi bu kampanyayı desteklemeye çağırıyorum.” dedi.
İMZA İÇİN: change.org/catalagzimuze
Öte yandan kampanyaya katılarak imza vermek isteyen vatandaşların change.org/catalagzimuze adresine tıklayarak önlerine çıkan formu imzalaması gerekiyor.